Zarząd Fundacji
Paulina Mieszkowska-Tomala
Prezeska Zarządu
Dorastałam w domu, w którym historia była czymś więcej niż przedmiotem badań. Moja Mama, Anna Mieszkowska – pisarka, dokumentalistka i badaczka – przez ponad trzydzieści lat przywracała pamięć o polskich artystach, którzy po II wojnie światowej pozostali na emigracji. Z ogromną cierpliwością docierała do świadków historii, odnajdywała rodzinne archiwa, czytała listy, analizowała dokumenty i prowadziła rozmowy z ludźmi rozsianymi po całym świecie.
Podróże z Mamą zawsze miały wspólny punkt — lokalny cmentarz. Niezależnie od tego, czy byliśmy w Londynie, Wiedniu, Lwowie, czy na odległej Maderze, zawsze szukała miejsc pochówku bohaterów swoich opracowań.
Po odejściu Mamy zrodził się we mnie pomysł powołania fundacji, by kontynuować jej dzieło. Podczas jednego ze spotkań Piotr przedstawił mi projekt pod roboczym tytułem „Zapomniani Artyści Scen Polskich za Granicą”. Już wiedziałam, że Piotr jest odpowiednią osobą, by wspólnie poprowadzić tę inicjatywę.
Tak narodziła się Fundacja – most między przeszłością a teraźniejszością. Fundacja jest kontynuacją wartości, którymi Anna Mieszkowska pozostała wierna przez całe życie: rzetelnego dokumentowania historii, szacunku dla źródeł oraz przekonania, że dorobek polskich twórców na emigracji jest nieodłączną częścią naszego dziedzictwa narodowego.
Wierzę, że pamięć nie jest zamkniętym rozdziałem historii. Jest zobowiązaniem wobec tych, którzy byli przed nami, i odpowiedzialnością wobec tych, którzy przyjdą po nas. Dlatego działalność Fundacji traktuję nie tylko jako kontynuację dzieła mojej Mamy, ale także jako osobisty obowiązek zachowania tego, co stanowi ważną część polskiej kultury i tożsamości.
Wychowałem się w rodzinie, o kilkupokoleniowych tradycjach teatralnych. O historii dwudziestolecia międzywojennego słuchałem od dziecka, ale nie było to wówczas obiektem mojego zainteresowania. Niemniej jednak mimochodem nabyłem pewien słownik pojęć – nazwisk, teatrów, kabaretów etc.
Panią Anię Mieszkowską poznałem w 2000 roku podczas wernisażu wystawy „Zawsze ten sam… Fryderyk Járosy”, którą zorganizowała w Muzeum Teatralnym w Warszawie. Drugi raz spotkaliśmy się jedenaście lat później, kiedy pracowałem nad książką „Leopold Pobóg-Kielanowski. Przyczynek do biografii”. Wtedy też poznałem historię ZASP za Granicą. W trakcie zbierania materiałów konsultowałem się z Panią Anią, ponieważ niewiele jeszcze wtedy wiedziałem. Była moim przewodnikiem po meandrach londyńskiej emigracji artystycznej. Inspirowała, dzieliła się informacjami, podsuwała tropy, udostępniała dokumenty z domowego archiwum i korygowała nieścisłości, których i tak nie uniknąłem.
Dopiero w 2021 roku zacząłem porządkować oraz prowadzić badania nad zbiorem organizacji w Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego, a następnie w Muzeum Teatralnym. Dopiero wtedy zagłębiłem się w historię ZASP za Granicą oraz wydarzeń w innych stronach świata, które pochłonęły mnie bez reszty. W końcu byłem gotowy, aby ponownie skontaktować się z Panią Anią. To było trzecie spotkanie, od którego utrzymywaliśmy stały kontakt.
Na zlecenie Encyklopedii Teatru Polskiego oraz kwartalnika Monitor Teatralny pisałem artykuły oraz noty biograficzne. Odbyłem kwerendy w instytucjach, w których znajdują się rozproszone fragmenty zbiorów artystów na obczyźnie. Utrzymuję stały kontakt z ostatnimi członkami ZASP za Granicą oraz badaczami tego tematu. Wciąż poznaję literaturę specjalistyczną, prasą emigracyjną oraz materiały audiowizualne. Napisałem tekst na konferencję „Fredro wiecznie żywy” oraz dla Muzeum Polin na stronę Polscy Sprawiedliwi. Prowadziłem wykłady dla słuchaczy Studium Doktoranckiego w Instytucie Sztuki Państwowej Akademii Nauk. Byłem gościem audycji RDC oraz PR2.
W ramach stypendium Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 2023 rozpocząłem pracę nad książką poświęconą ZASP za Granicą.
Spośród 324 członków zrzeszonych w ZASP za Granicą (nie licząc pozostałych, niezrzeszonych, związanych ze środowiskiem, w tym rodzin czy też członków innych organizacji) o 1/3 nie znalazłem dotąd jakichkolwiek informacji. Odnalazłem za to nieznane mi wcześniej korzenie mojej rodziny. Prawdziwym odkryciem była dla mnie Elżbieta Dziewońska-Krzemieńska – zaliczana do wielkich gwiazd przedwojennej sceny, która była zasłużoną artystką i działaczką w USA. Mało kto wie, że przez 23 lata tworzyła w Chicago Teatr Nasza Reduta, żyjąc w bardzo skromnych warunkach, odrzucając propozycje udziału w wielkich, hollywoodzkich produkcjach.
Dlatego kiedy Paulina zaproponowała, żebym dołączył do fundacji i dalej zgłębiał ten fascynujący rozdział, nie wahałem się ani chwili. I tak się zaczęło…
Piotr Dziewoński
Członek Zarządu
Rada Fundacji
Radę Fundacji tworzą przyjaciele Anny Mieszkowskiej, badacze, specjaliści w dziedzinie XX lecia międzywojennego, którzy całym sercem oddani są ochronie polskiego dziedzictwa kulturowego i pamięci historycznej.
Michał Pieńkowski
Przewodniczący Rady
Kalina Zalewska
Więcej wkrótce
Jarosław Wojciechowski
Więcej wkrótce
Historia, która nie może zniknąć
Fundacja powstała jako kontynuacja pracy Anny Mieszkowskiej – badaczki, autorki i popularyzatorki historii polskich środowisk artystycznych na emigracji.